Nagradzać czy nie? Odwieczne pytanie nurtujące osoby wychowujące swoich potomków. Warto podkreślić, że nagrody są naturalnym elementem, całego procesu dorastania. Jak jednak stosować je mądrze i nie przekroczyć tej dość cienkiej granicy?

Czym właściwie jest nagroda?

Nagroda, to mówiąc krótko wzmocnienie danego zachowania. Rodzice bezwarunkowo stosują nagrody już od pierwszych dni życia dziecka. Każde „dobra robota”, „super”, „dobrze Ci poszło” czy „bardzo ładnie” to również wzmocnienia czyli nagrody, dla mózgu dziecka. Dla dorosłych, sprawa jest oczywista, natomiast dziecko nie do końca rozumie dlaczego raz otrzymuje słowną pochwałę a innym razem prezent w postaci zabawki. Dlaczego ktoś w ogóle czegoś wymaga, i to za każdym razem czegoś innego! Dlaczego niby nie mogę jeść słodyczy na obiad albo oglądać bajek do północy. No właśnie? Dlatego warto zgłębić temat…

Odpowiednie wzmacnianie wpływa na ogrom sfer naszego funkcjonowania, w dorosłości. Na motywacje, wiarę we własne możliwości, poczucie sprawczości, umiejętność przestrzegania zasad no i jeszcze masę innych. Ale skupmy się na zasadach.. no bo pewnie dlatego wielokrotnie opiekunowie stosują nagrody. Aby pokazać dzieciom co jest dobre, złe, co im zaszkodzi, co pomoże i dlaczego po prostu warto zdobyć pewne umiejętności. Poniżej kilka przykładów jak nagradzać a czego lepiej unikać:

Złe nagradzanie

Nagroda to tak naprawdę wyrzut dopaminy, skok energetyczny no i dochodzi do połączenia się neuronów czyli skojarzenia dwóch elementów ze sobą. Krótko mówiąc nagroda to satysfakcja i radość. Dlatego uważaj, rozsądnie dobieraj nagrody. Te, które faktycznie wzmocnią zachowanie Twojego dziecka i wywołają zamierzony efekt to nagrody związane z pochwałą, zachowaniem, wspólnie spędzonym czasem, wykonaniem danej czynności itp. Poniżej kilka przykładów, co warto robić a czego nie.

Jak lepiej nie nagradzać i co wybrać w zamian?

  • „Jak zjesz ładnie obiad to dostaniesz cukierka” – cukier wzbudza w dziecku tak silne doznania, że nic nie będzie już w stanie wygrać z takim sposobem nagradzania. Dodatkowo, dziecko może wykształcić w sobie pewien niezbyt dobry mechanizm. Gdy będzie czuło się źle, teraz czy w przyszłości – jedynym sposobem na poprawę nastroju może stać się właśnie cukier. Nie wykształci to raczej również wewnętrznego poziomu motywacji. Pamiętaj jednak, że okazyjna nagroda w postaci słodyczy nie zaszkodzi. Połącz to jednak z jakąś czynnością. np. Wspólne upieczenie ciasta, rodzinne pływanie w morzu i lody lub wycieczka rowerowa i zdrowy batonik podczas pikniku. Postaraj się stworzyć silniejsze skojarzenie z czynnością niż z samym „słodyczem”.
  • „Dostałaś 5 ze sprawdzianu, w nagrodę kupię Ci nowy zestaw Lego” – w tej sytuacji zastanów się jakie warto chcesz wpoić swojemu dziecku. Pewnie wolisz pokazać, że warto jest gratulować, dziękować, doceniać, cieszyć się z własnych osiągnięć i uczyć dla własnej satysfakcji? Raczej nie pracować tylko dla pieniędzy i stawiać kwestie materialne na pierwszym miejscu oraz konieczność posiadania „rzeczy”. Ten sposób nagradzania to dobra metoda, na wpojenie wartości. Spróbuj więc zastosować pochwałę, pogratulować i pokazać dziecku, że powinno docenić własne starania – „gratuluje, powinnaś być z siebie dumna”, „włożyłaś w to dużo pracy, musiałaś się bardzo przyłożyć”.
  • „Bardzo szybko zjadłeś dziś śniadanie, ale super! Nie to co ostatnio.” – to nie jest dobry sposób na wzmocnienie. Dziecko poczuje smutek i zniechęcenie. Z czasem mogą również pojawić się myśli typu „aha, czyli mimo, że się staram to i tak nie wystarcza, jestem do niczego”. Spróbuj użyć innego sformułowania i przemycić niewielką nagrodę (oczywiście związaną z zachowaniem). Lepiej sprawdzi się „Bardzo szybko zjadłeś dziś śniadanie, ale super! Dzięki temu zdążymy jeszcze przeczytać wspólnie bajkę, zanim pójdziesz do przedszkola”.

Ważne

Pamiętaj, że dziecko najlepiej uczy się poprzez modelowanie – naśladując Twoje zachowania. Jeśli więc ty nagradzasz się ciastem po każdym obiedzie, zaprogramujesz dziecko na to samo. Nie oczekuj, że będzie czytać książki jeśli nikt w domu tego nie robi. Pamiętaj więc aby pokazywać wymagane, dobre zachowania oraz nagradzać słownie, lub okazywać czułość i znaleźć wspólny czas na zabawę. Słodycze i inne prezenty przyniosą chwilowy, powierzchowny skutek. A z czasem mogą przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.

Jeśli chcesz zgłębić temat nagradzania dzieci żywnością, zajrzyj tutaj. Aby poznać obszary pracy terapeutycznej jeśli chodzi o rozwój dziecka sprawdź.